Sperm bankası aracılığıyla anne olmak, birçok gelişmiş ülkede uygulanan bir sistem. Ancak bizim ülkemizde yasalar bunu resmen engellemese de, izin de vermiyor. Peki, dönem dönem tartışılan bu sperm donörlüğü nedir ve hangi şartlarda uygulanır?

Sperm bankaları, şartları uygun erkeklerden, belirli kriterler dahilinde spermleri alınarak, dondurulup, bunları çocuk sahibi olmak isteyenlere veren merkezlere deniyor. Ülkemizde, çeşitli yasal, sosyal ve toplumsal nedenlerden dolayı sperm bankaları bulunmuyor. Ancak gelişmiş ülkelerde bu uygulama ortalama 80’li yıllardan beri devam ediyor. Aslında böyle merkezlerin geçerli mantığı ortada: Kadın mutlaka anneliği yaşamak istiyor, ancak eşinin spermleri kesinlikle buna uygun değil veya kadın bir erkekle birlikte olmadan çocuk sahibi olmak istiyor. İşte böyle durumlarda bu tip merkezler devreye girerek, çözüm getiriyor. Sperm bankaları ve donörlüğüyle ilgili bilgileri, Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Prof. Dr. Ümit Özekici’den aldık.

Anonim donörlük tercih ediliyor
Eğer erkeğin normal menisinden sperm mevcut değilse, önce o erkeğin hormon ve genel değerlendirmeleri yapılıyor. Koşullar uygun görüldüğü taktirde, ya epididim kanalından ya da spermin oluştuğu tesdisten enjektör yardımıyla veya biyopsi alınarak sperm arayışına gidiliyor. Buralardan spermin bulunması durumunda mikro enjeksiyon yapılabiliyor. Ancak sperm çıkmıyorsa, aile ya çocuk yapmaktan vazgeçiyor ya da uygun sperm arayışına gidiyor.

Bir merkezden sperm almak gibi işlemlerde, donör denilen vericiden üç şekilde sperm ya da yumurta toplanabiliyor. Bir; donör gönüllü olarak spermini ya da yumurtasını hibe ediyor. İki; kişi birinci ya da ikinci derece yakınlarına bilgileri dahilinde sperm ya da yumurta veriyor. Üç; donörden anonim olarak sperm alınıyor. Yani alıcı da, verici de birbirini tanımıyor. Birbirini tanıyarak sperm ya da yumurta bağışında sakıncalar görüldüğünden, günümüzde daha çok anonim yol uygulanıyor. Burada ne alıcı, ne verici, ne de başka yakınlar hiç bir şekilde kime sperm ya da yumurta verdiğini veya kimden aldığını bilmiyor. Bu yöntem hukuken de uygun görülüyor. Bazı ülkelerde bu şekilde dünyaya gelen çocuk, 18 yaşından itibaren arzu ettiği takdirde, kendisinin doğumu için yumurta ya da sperm veren kişileri öğrenebiliyor. Ancak uluslararası kanunlara göre; ne alıcı, ne verici, ne de doğan çocuk karşı taraftan herhangi bir miras ya da hukuksal bir talep içersine giremiyor. Bununla birlikte, başkasının yumurtasıyla gebe kalan kadınlar da, yumurtayı veren, yani genetik anneden veya karşı taraf da çocuktan herhangi bir hak iddia edemiyor.

Donörler üzerinde ciddi araştırmalar yapılıyor
Sperm bankası oluşturulması çok ciddi bir olay. Buralara belirli kurallara uygun erkekler başvurup, sperm veriyorlar. Bu spermler de bazı işlemlere tabii tutulduktan sonra, birtakım kimyasal ortamlarda süratle donduruluyor.

Böyle bir uygulama için gerekli şartlar şunlar: Sperm bankasına sperm verecek erkek 18 - 30 yaş arası olmalı. Bu vericilerin kan grubu, bütün biyokimyasal parametreleri, kalıtsal hastalıkları, bedensel özellikleri, zihinsel özellikleri, ailesinde herhangi bir hastalığın veya sakatlığın olup olmadığı araştırılıyor. Yani, kişinin zeka veya beden düzeyinde bir sorunun olup olmadığı, metabolik, kalıtsal, psikiyatrik hastalık yönünden en ufak bir kusurun sözkonusu olmadığına dikkat ediliyor. Genel prensipte bu kategorilere uyan kişiye önce serolojik testler yapılıyor. Hepsi negatif çıktıktan sonra kişiden örnek sperm alınıyor, inceleniyor ve özel yöntemlerle donduruluyor. Altı ay kadar sonra kişiye tekrar aynı testler uygulanıyor. Yine herhangi bir hastalık ortaya çıkmamışsa, alınan spermler, talep eden kişilerde kullanılabiliyor.
Uluslararası boyutta böyle çalışmalar yapan çok sayıda kuruluş var. Bunlar o kadar ayrıntıya giriyor ki, temel olarak bu özelliklere sahip kişilerde, bir de vericiyle alıcı arasında bazı benzerlikler arıyorlar. Bunlardan biri, tabii ki kişilerin kan grubu. Diğeri ise; doğal ten, saç ve göz rengi, boy ve kilo oranları. Bütün bu değerler psikolog ve psikiyatristler tarafından irdelenip, davranış şekillerine göre ayarlanıyor.

Dünyada yapılan uygulamalarda, ileriye yönelik bağlantılı kişilerin oluşmaması için, bir kişi belirli bir sayıdan fazla sperm örneği veremiyor. Yani bir kişinin verdiği sperm örnekleri geniş zaman içerisinde ancak 10 kez kullanılabiliyor. Ancak, uluslararası uygulamalarda, kişinin istemesi halinde, ileriki yıllarda uygulamak üzere aynı sperm bekletilebiliyor.

Yumurta dondurmak çok daha zor
Sperm bankasının yanısıra, yumurta bankası diye bir kuruluş sistemi yok. Çünkü sperm dondurulup çözüldükten sonra dölleme yeteneği yüzde 80 – 90 oranlarında oluyor. Ancak yumurta dondurulup çözdükten sonra, elde olan tekniklere göre işlevi yüzde 40 – 50 oranlarda korunabiliyor. Ayrıca yumurtaya göre sperm bulmak çok daha rahat. Üstelik bir kişiden çıkan yumurtanın miktarı ve kalitesi daha kısıtlı. Günümüzde uygulanan yumurta donörlüğünde, uygun verici bulunduktan sonra, anne adayıyla donör aynı zamanda tedaviye alınıyor. Vericiden toplanan yumurtalar döllendikten hemen sonra annenin rahmine yerleştiriliyor.

Her ülkenin kendine göre yasal düzenlemeleri var
Sperm donörlüğü, bir ülkenin sosyal yapısı, gelenek göreneklerine bağlı olarak çeşitli yasalar çerçevesinde uygulanıyor ya da uygulanmıyor. Türkiye’de halk, yumurta donörlüğüne sıcak yaklaşırken, sperm donörlüğüne uzak bakıyor. Fakat, örneğin Almanya’da yumurtayı koruma kanunu diye bir yasa var. İstediğiniz kadar sperm bulabiliyorsunuz, ancak yumurta nakli uygulayamıyorsunuz.

Bunun yanında Amerika, Belçika, İtalya, Almanya, İngiltere gibi çok sayıda gelişmiş ülkede sperm donörlüğü, çeşitli merkezlerde resmen uygulanıyor.

Günümüzde Kıbrıs Türk kesiminde de tüp bebek ve sperm donörlüğü uygulayacak bir merkezin kurma çalışmaları sürdürülüyor. Prof. Dr. Ümit Özekici, bu konuyla ilgili şunları söylüyor; “Biz Türk uzmanları, Kıbrıs Türk kesiminde kurulacak olan bu merkezdeki meslektaşlarımıza bilimsel destek veriyoruz. Bizim bu olaya danışmanlık bazında sıcak bakmamızın tek sebebi; her yıl yüzlerce Türk çiftin donör uygulaması için yurtdışına gidiyor olması. Türkiye’deki yasalar çerçevesinde bu çiftlere yardımcı olamıyoruz.”

Kıbrıs Türk kesiminin sosyal ve yasal uygulamaları, sperm donörlüğünü engelleyecek özellik taşımıyor. Böyle bir merkezin kurulmasındaki bir başka amaç, Ortadoğu gibi civar ülkelerden de bu tip bir uygulama için talep gelecek çiftlerin fazla olması. Prof. Dr. Ümit Özekici, bütün Ortadoğu ülkelerinde böyle bir arayışın olduğunu vurguluyor ve sözlerine şöyle devam ediyor; “İsrail’de bu konu yasal olmasına rağmen, yine de olaya katı yaklaşılıyorlar.” Kısaca, kendi ülkelerinde uygulanmasa da, yine de ihtiyacı ve talebi olan çiftler kendilerine başvuracak bir adres buluyorlar. 

Sperm bankası neden gerekli?
“Bu konuda Türkiye’de yıllardan beri yasa teklifleri var. Özellikle Ankara’da çalışan öğretim üyeleri, kadın doğumcular ya da kısırlıkla ilgilenen uzmanlar, bu konuyu sürekli sıcak tutuyorlar. Fakat, belki de çeşitli partilerde ‘bu konuyu ilk öne süren biz olmayalım’ kaygısı var. Olayı halk bazında izlerseniz, Türkiye’de tüp bebeği uygulamanın maliyeti ortalama 2500 dolar civarlarında. Donör uygulaması için yurtdışına gidildiği zaman, konaklama, ulaşım gibi masraflar çerçevesinde ödenen miktar birkaç katına çıkıyor. Günümüzde Amerika’da böyle bir uygulama ortalama 20 – 25 bin dolar dolaylarındayken, İngiltere’de 10 bin dolar, Belçika’da da 15 bin dolar civarlarında. Bu nedenle böyle bir konuyu oturup düşünmek gerekiyor.”

Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı
Prof. Dr. Ümit Özekici
umitozekici@mail.com

Erkekler için ebeveyn olmaya giden yol temelde toplum tarafından "İşte anne. Ve sen de gururlu baba olmalısın!" şeklinde kabul görüyor.

Toplumun bu gibi beklentileri, en iyi niyetli babanın bile gelişmekte olan çocuğuyla kişisel ve sürekli bir bağ kurma çabası içinde takdir edilmediğini, ihmal edildiğini ve boşa uğraştığını hissetmesine neden olabilir.

Annelerine fazlasıyla bağlı, babasız büyüyen genç erkekler, umutsuzca hem cinsleri tarafından kabul görmeye ve onaylanmaya ihtiyaç duyarken, zorlayıcı, abartılı ve fazlasıyla kıyasçı erkek davranışları göstermeye itilirler. En ciddi toplumsal sorunlarımıza katkıda bulunan ilk şey pekala, bağlı, sorumlu ve ilgili babaların yokluğu olabilir.

Sağlam dayanakları olmayan erkekler, ebeveynliğin kendine değerli bir şey sunduğunu muhtemelen göremeyecekler, bunu erkeklerin aile hayatından kaçmasının, ayrı kalmasının veya kopmasının nedeni sayacaklardır.

Yüzyıllarca erkeklerden yaşamlarında kaslarına güvenmeleri istendi. Günümüzün aydınlık çağında, oğullarımızı yaratıcı; bir baba, bir dost ve bir sevgili hisleriyle yetiştirmektense, zenginlik, başarı ve iş dünyasında bir iz bırakma arzusuna saplanıp kalmaları yönünde yetiştiriyoruz.

Küçük kızlar evcilik oynayıp, bebeklerini sallarken ve anne olma provası yaparken, çoğu erkek çocuk, vurup öldüren elektronik oyuncaklarla, rekabete dayalı oyunlarla, her biçim ve boyda silahlarla ve sonsuz sayıda spor aletleriyle geleneksel erkek rollerini oynamakta ısrar ediyor.

Oğullarımızın babalarıyla hala fazla şefkat, güven ve bakım deneyimi yok. Sabır, duyarlılık ve kendini karşısındaki insanın yerine koyma gibi özellikle gösteren erkek çocuklar, bunları genellikle annelerinden, büyükannelerinden veya öğretmenlerinden öğreniyorlar, babalarından değil.

Bugün erkeklerin çocuk bakımı ve ev işleri konularında sorumluluk alması, çocuk bakımıyla ilgilenmesi, duyarlı ve kendinin farkında olması, duygularını ifade etmesi, ailelerinin sağlığı ve refahı için maddi olanaklar yaratması bekleniyor. Doksanlı yılların babaları iki ayrı işi yürüttükleri aile yaşamının, mali zorluk veya enflasyonun, ailelerinden ve köklerinden coğrafi olarak ayrı olmanın pratik ve psikolojik yönleriyle de başa çıkmak zorundalar. Bugünün babası, kendisi ve çocukları için eşi olmayan bir babalık imajı yaratmak zorunda; aile içinde çocuğu büyütecek potansiyel kişi olan erkek imajıyla, ailenin dışında dünyayla etkili bağlar kuran kişi olan erkek imajını birleştirmeli.

Babalığı yeniden kavramak için arzudan çok daha fazlası gerekiyor. Babalığı yeniden yaratmak için niteliğe ihtiyaç var: çocuklarımız ve dünyamız için neyin önemli olduğunu görecek kadar geniş görüşlülük, uzun süre önce geçerliliğini kaybetmiş bir sürü yanlış bakış açısını değiştirecek kadar sızıcı düşünce ve bizi inançlarımıza sımsıkı bağlayacak kadar güçlü bir cesaret. Sadece babalar için değil anneler, aile büyükleri, eğitimciler, sağlık hizmetlileri ve politikacılar için de, eski ön yargıları yıkıp, birlikte çocuklarımız için daha iyi bir dünya yaratmanın zamanı geldi.

Ebeveynliğin cinsiyetle bir ilgisi yoktur. Çok sayıda araştırma göstermiştir ki, istekli babalar da bebeğin davranışına karşı anneler kadar duyarlı, bakımı ve yeni doğan çocuğun hareketlerinden neye ihtiyacı olduğunu anlama konusunda da anneler kadar kabiliyetliler. Bundan da öte, ebeveynlik etme arzusu kadınlarda olduğu gibi erkeklerde de içseldir. Sonuç olarak ebeveynlik, bir başka insanla olmanın, sevgi ve anlayış göstermenin, inançları ve değerleri nakletmenin ve kabullenme, bağlılık, sevgi yoluyla kendimizin ötesinde ilişki kurmanın temel yoludur.

Etkili ebeveynlik duygu etkileşimidir ve bebekler bunun meyvesini toplar. Bir babanın yeni doğan bebeğiyle ilgill olması, anne rolünün önemini hiç bir zaman azaltmaz. Doğru olan şudur ki, babalar destekleyici ebeveynler ve ilgili bakıcılar olurlarsa, bebekleri muhtemelen anne ve babaları araaında güvenli bir bağ kuracaklardır. Eşleri tarafından desteklendiklerini ve yüreklendirildiklerini hisseden babaların, böyle olmayanlarla karşılaştırıldığında, bebeklerine ebeveynlik etmek konusunda daha rahat ve kendine güvenli oldukları görülür. Benzer şekilde eşleri tarafından desteklendiğini ve yüreklendirildiğini hisseden anneler de çocuklarına karşı daha becerikli, duyarlı olur ve genellikle doğum sancılarını ve doğumu daha kolay atlatırlar. Anlamlı bir şekilde iletişim kuran ve birlikte etkili bir biçimde ebeveynlik eden ailelerin çocukları, iki sevgi kaynağından birden etkilenir.

Bebeklerin gelişiminde babaların, çok derin ve sürekli bir etkisi vardır. İlgili bir babayla büyüyen çocuklar diğerlerine göre yaratıcı, zihinsel ve sosyal beceriler geliştirmeye; kırılganlıklarını psikolojik sorun noktasında tutmaya; olumlu bir beden yapısı geliştirmeye daha yatkındırlar. Ve bu çocuklar, cinsel kimliklerine rahat bir bakış, kendine güven ve ahlaki bir güç oluştururlar.
ailem.comdan alıntı.

Çok genç babalar, günümüz kültürünün en fazla göz ardı edilen ve en az anlaşılan ebeveyn grubunu oluşturuyorlar. Eğer siz de onlardan biri iseniz, baba olma üstünlüklerinizi ve haklarınızı kazanmak ve ailesini duygusal ve maddi olarak desteklemekte bir çoğu kayıtsız ve isteksiz olan yetişkin babalara dair köhneleşmiş efsaneleri yıkmak için çok büyük çaba harcamanız gerekebilir.

Yeni bir baba olarak, mesleki, finansal ve hukuki danışmanlık, erken ebeveynlik eğitimi ya da erken ebeveyn olmanın stresleri ile başetmek için psikolojik destek almak isteyebilirsiniz. Siz ve eşiniz para kazanııp ebeveyn ve eş olma sorumluluklarınızı yerine getirirken okulda kalabilmek için her türlü desteğe ihtiyaç duyacaksınız. Bu dengeleme çabaların şu anda son derece korkutucu görünse de, geleceğin güzel olacağını düşünün. Son araştırmalara göre, genç bir babanın çocuğu, erkeğin eşiyle yürüttüğü ilişkiye, ebeveynlik sorumluluklarına aktif olarak katılması halinde, yetişkin babası sürekli evden uzak olan bir çocuğa göre daha az davranış problemi yaşıyor, kendine güveni ve sosyal olma becerisi daha fazla oluyor.

Eski Babalar
Aslında, bugün sarsılmakta olan geleneksel anne rolünün oluşumunu, geleneksel baba rolünden ayrı düşünmek olanaksız. Geleneksel anne, ancak geleneksel babanın varlığı koşullarında varolabiliyor ve geleneksel rol bölüşümünün her iki yanı birden sarsılıyor.
Geleneksel babalık rolünün geçirdiği değişime geçmeden önce, bu eski tip babaya biraz daha yakından bakalım.

İ.Ü.Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof.Dr.Haluk Yavuzer’in hâlâ izleri sürmekte olan patriyarkal aile yapısının babayı aile içinde bir korku ve saygı simgesi haline getirdiğini vurguluyor ve geleneksel baba rolünü şöyle tanımlıyor:

"Engelleyici ve cezalandırıcı nitelikte olan kararların uygulanması babaya bırakılmıştır. Durum böyle olunca baba eve geldiğinde çocuğun gün boyu yaptığı yaramazlıklar anne tarafından kendisine sıralanmakla kalmaz, cezalandırılması da beklenir. Otoriteyi temsil eden baba, geleneksel aile yapısı içinde "polis" görevi yüklenen kişi olmuştur adeta. İşte bu yaklaşım da babanın çocuğa ayırdığı kısacık süreyi sevgisiz hale getirmiştir.

"Ülkemizde baba, çocukların tüm büyütme ve eğitme görevi ve sorumluluğunu anneye bırakmış, adeta "para makinesi" durumuna dönüşmüştür. Evin yiyecek ve giyim gibi maddi ihtiyaçlarını karşılamakla, görevini bitirdiğini düşünmekte, bu sebeple de eve geldiğinde çocukların gürültüsünden uzak kalmak istediğini, hatta ayrı bir odada yalnız kalma tercihini bile dile getirebilmektedir.

"Baba genellikle ya çok çalıştığı için çocuklarını görememekte, ya da çok yorgun olduğu için onlarla ilgilenememektedir. Çalışması dışında kalan boş zamanını kendi ilgisi doğrultusunda (at yarışı, briç gibi) değerlendirmeyi yeğlemektedir. Bu koşullar içinde çocuk da babadan "kendisine zaman ayıramayacak kadar meşgul" insan olarak bahsetmekte, onunla olan iletişimi giderek kopmaktadır.

"Babanın pasif ve ilgisiz olduğu aile ortamları sadece çocuğun sosyal gelişimini etkilemekle kalmamakta, özellikle erkek çocuklarda çeşitli cinsel kimlik karmaşalarına sebep olabilmektedir. Çocuğun sürekli anneyle birlikte olması, zaman içinde onunla bütünleşmesine ve özdeşim modeli olarak anmeyi almasına sebep olabileceğinden, erkek çocuk, anne gibi olmak, onun gibi makyaj yapmak girişimlerinde bulunabilmektedir. Bütün bunlar, ülkemizde babanın gerçe babalık işlev ve rolünü yerine getirmediği gerçeğini ortaya koymaktadır."
Ne var ki, Haluz Yavuzer’in tanımladığı bu baba tipi, bugün hâlâ yaygın model olsa da "geçmişi temsil eden" baba tipidir. Buna karşılık,bugün azınlıkta olsa da, son yirmi yılda oldukça sık biçimde ortaya çıkan ve çağımızın trendini temsil eden baba tipi, "anneleşen baba"dır.

Yeni Tür Baba
Eskiden babanın iyisi "eşe yardım"ın dozundan belli olurdu .Yeni tür baba ise yardımla yetinmeyip, resmen başrole soyunmuş, bütün silahlarını kuşanıp annenin karşısına dikilmiş durumda. O da çocukla yoğun bir ilişki kuracak; çocuk üzerindeki anne tekeline son verecek ve babalığın kadını çıkartacak. Çoğu babaya ve daha çok anneye elip geçici ve bir o kadar da tuhaf bir hobby gibi gelen bu trendin her geçen gün yeni örneklerine rastlanıyor.

Organorama

ailem.comdan alımtı.

Bebek bekleyen babanın dikkati sancı çeken eşinin iyiliğiyle kendisinin doğumda bulunan bir eş ve yeni baba olmasıyla ilgili kaygıları arasında gidip gelir. Korku ve beklenti içinde olduğu için gerginleşir, yapabileceği bir şey olmadığı için birilerinden teselli bekleyebilir; tanıdık bir yüzden, omuzunda bir elden, yapılacak bir işten. Ancak eşi kesinlikle kendisine ait olan bir işle meşguldür. Bu nedenle en azından bir sonraki faaliyet dalgası gelene kadar kendisini oyalayacak birşeyler yapması gerektiğini anlar.

Sancılar işleri halletmeye alışmış bir erkeği çileden çıkarır çünkü o anda ne yapması gerektiğini bilmesi gerçekten zordur. İşte eşinizin onayı ve kılavuzluğunda uyguladığınız taktirde herkese faydası olacak bazı ipuçları: eşinizin yiyecek, içecek durumunu tekrar gözden geçirin, sırtını ovun, sırtını alt kısmındaki ağrıyı azaltmak için parmak eklemlerinizle iyice bastırarak masaj yapın, göğsünüzde, kollarınızda veya omuzunuzda dinlenmesine izin verin. Yastıklarını tekrar düzenleyin, yatıştırıcı kompresler hazırlayın. Sancıyı hızlandırmak için göğüs ucu masajı yapın, kasılmalar arasında birlikte yürüyün ve dimdik ayakta durduğu pozisyonlarda ona destek olun. Ona sarılın ve çömelmek isterse, kollarının altından tutun. Ayrıca diğer bakıcılar çalışırken de gerçekten hak edilmiş zamanlar olan molaları istemekten çekinmeyin. Tüm bu faaliyetlerden başka, bu aşamada yapabileceğiniz en yararlı iş yoğun bir dikkat içinde beklemektir.

Genel görüş bir yana, bir doğum uzmanı değilsiniz; siz eşsiniz. Bu nedenle de temel işiniz bir sonuç elde etmek için çalışmak değil, orada bulunmaktır. Eşinizin ihtiyaçlarına karşı uyanık, süreç içinde onun becerisine güvenen, eşinin talimatlarını uygulamaya istekli ve eşinin bedeninin verdiği bütün sinyalleri algılamaya hazır bir eş olarak var olmak. Eşinizin bedeni tam olarak ne yapması gerektiğini bilir.

Sizin özel öneminiz, eşinizi sevmenizde, onunla ilgilenmenizde ve çevresini gereksiz müdahalelerden arındırarak sakin bir doğum yapmasına yardım etmenizde yatar. Bu şu anlama geliyor; gerektiğinde eşinizin avukatı olmalısınız. Tedbiri elden bırakmamak şarttır. Eşinizle sağlık görevlileri arasında doğabilecek her türlü tartışmada arabuluculuk yapın. Bürokratik işlemlerle ilgilenin, cesaret kırıcı yorumları yumuşatarak iletin. Tüm işlemlerin sizin onayınızdan geçmesinde ısrar edin. Şu anda analitik bir şekilde düşünecek halde olmasa bile, eşinize seçenekleri sunup, seçimlerini ilgililere iletebilirsiniz. Doğum, öncesi saatlerde eşinizle ilgilenmeniz, hem ona, hem çocuğunuza, hem de kendinize bakmanızın bir yoludur.

Boşanma oranı son 30 yılda oldukça artış gösterdi. Bugün 20-49  yaş arasındaki erkekler küçük çocukları ile ortalama olarak sadece yedi yıl birarada yaşıyorlar. Artık bir çocuğun doğumu sallanmakta olan bir ilişkiyi kurtarabilirmiş gibi davranamayız. Aksine, sağlam temelleri olmayan bir birliktelik, bebeğin aileye yeni katıldığı ilk dönemdeki stres ve zorluklar altında ezilme riskine çok açıktır.

Boşanmış babaların, çocuklarıyla yeniden bütünleşmek için gereken hukuki ve duygusal adımları atmaları için bilgi, destek ve cesaretlendirilmeye ihtiyaçları vardır.

Eğer bir ayrılık veya boşanma olayının ortasındaysanız, çocuğunuza sıkıca sarılın. Hissetmeniz olası acıya rağmen baba-evlat sevgisini içinizden geldiği gibi yaşayın. Unutmayın ki, ayrıldığınız eşiniz; çocuğunuz değil. Başka bir şehre veya ülkeye yerleşmeyi düşünüyorsanız, bu kararı bir kez daha gözden geçirin; bebeğinizin sizin sevginizi somut biçimde sürekli hatırlamaya ihtiyacı olacaktır. Eğer bebeğiniz meme emiyorsa, sürekli bakım ve bol bol baba sevgisi görebileceği bir program içinde onunla birlikte olun. Düşmanlığı bir yana bırakıp çocuğunuzu düşünerek eski eşinizle karşılıklı kabul edilebilir bir sorumluluk planı hazırlayın. Çocuğunuzun duygusal ihtiyaçlarına yönelik bir boşanma sonrası programı yapmanıza yardımcı olması için, bir aile danışmanına veya bir aile terapistine başvurabilirsiniz.

Sağlıklı bir aile yapısında genellikle kız çocuklarının ilk aşkı babaları sayılır. Öyle ki, belli bir yaş döneminde "Ben babamla evleneceğim!" diye tutturan kız çocuklarıyla sıkça karşılaşmak mümkün. Bu aşkın etkileri bazı kız çocuklarında ileri devrelere de taşınabilir. Örneğin, bazı kadınlar eşlerinde hep babalarının özelliklerini bulmaya çalışır. Olumlu ya da olumsuz, hiç farketmez…

İlk aşk babayla başlar
Küçük kız çocukları babalarına hayranlık duyarlar. Öyle ki, en büyük arzuları babalarıyla evlenmektir. Babalar, kızlarının dünyasında önemli bir yere sahiptirler ve hatta onların ilk aşkları sayılırlar. Babalarının yerini başka bir erkek alana kadar, bu böyle devam eder. Kız çocuklarının hayata sağlıklı bir pencereden bakabilmeleri ve hem sosyal, hem de duygusal ilişkilerinde mutlu olabilmeleri için, babalarıyla sağlıklı bir ilişki geçirmiş olmaları önem taşır.

İdolleştirme babada başlar
Anneler, kızlar için bir örnek sayılırlar. Fakat babalarının yeri daha farklıdır. Kız çocuklarının babalarıyla kurdukları bağ çok güçlüdür. Babayla kız arasında asla anneyle olabileceği gibi, bir rekabet duygusu oluşmaz. İlişkileri bazen mesafeli olsa da, genellikle içten ve etkileyicidir. Babayla kız çocuğu, aşkın farklı bir çeşidini yaşarlar. Baba kız ilişkisnde, babanın çok özel veya mükemmel özelliklere sahip olması gerekmez. Onlar, kız çocukları için her halleriyle bir idoldürler.

Erkek dünyasına açılan ilk pencere
Baba kız ilişkisi sayesinde kız çocukları erkeklerin dünyasını tanırlar. Bu şekilde erkekler arasında nasıl saygı göreceklerini de öğrenebilirler. Babanın tepkileri,  ailedeki roller ve günlük hayattaki davranışlar da burada çok etkili olur. Baba kız ilişkisinde, kız çocuğu sadece erkeklere karşı duyguları öğrenmez. Aynı zamanda eş seçimi konusunda da bir düşünceye sahip olurlar. Babanın kadınlara karşı feodal özellikte davranışlar sergilemesi, kızın da ilerde feodal yapılı erkeklara ilgi duymasına yol açabilir.

Özgüvenin ilk tohumları atılır
Babayla kızı arasındaki bu güzel iletişim, kız çocuğun özgüvenin gelişimini etkiler. Babayla birlikte sosyal etkinliklere katılmak, sinemaya - tiyatroya gitmek veya sohbet etmek kız çocuğunun özgüvenini destekler ve özsevgisini geliştirir.

Kendini izlemeye başlar
Anne kız arasında duygusal anlamda bir yakınlık olur. Kız çocukları anneleriyle kendini özdeşleştirir. Buna karşılık babalarında, davranışlarının nasıl bir sonuç getirdiğini tespit ederler. Kızların babalarıyla kurdukları bu yakınlık, ileriki yaşamlarında özdeğerlerini benimsemelerine, ilişkilerde karşılaştıkları sorunlarla başetmelerine ve nasıl erkeklerden hoşlandıklarını belirlemelerine yardımcı olur.

Hayat maratonu başlar
Hayatları içersinde babaların verdiği onay, yaşam yarışında büyük önem taşır. Kız çocuğunun üzerine alacağı sorumlulukları yerine getirmesi, kişiliğini daha da iyi oturtması için ciddi bir temel oluşturur. Kızını teşvik eden ve cesaretlendiren bir baba, hem iş hayatında hem de duygusal ilişkilerinde, başarının ve mutluluğun anahtarını sağlar.

Bir erkek için, duygusal yönden alacağı hiçbir ödül, çocuklarını doğdukları andan, bağımsız yaşayabilecekleri çağa gelinceye kadar gereğince yetiştirebilmek kadar doyurucu olamaz.

Hiç kimse iyi baba olarak doğmaz. Üstelik babada, annedeki prolaktin hormonu gibi destekleyici biyolojik faktörler de yoktur. İyi baba olmak; sevgi, deneyim, sabır ve bilgilenme işidir. Babalık yaşantısı, eşinin hamile olmasıyla başlar. Bu dönemde baba adayı, doğum öncesindeki gelişimi adım adım eşiyle birlikte izler. Eşini gerginleştirecek ortamı oluşturmamaya özen gösterir. İşte babalık sorumluluğu da böylelikle başlamış olur.

Doğumdan sonra, normal bir baba için cinsiyet faktörü hiç önem taşımamalıdır. Ancak, ne yazık ki hala kadını insandan saymayan bazı yörelerimizde, kız çocuğunun doğumu bazı babaları mutlu etmez. Bu durumda ya çok dışlanır, ya da suçlanan anne olur.

Doğumdan sonra tıpkı annede olduğu gibi, babanın da çocukla duygusal ilişkiyi kurabilmesi için onunla fizik temasa ihtiyaç vardır. Bunun için de çocuğun beslenme ve oyun faaliyetlerinde babanın etkili oması gerekir ki, bazı babalar bu tür işlerin “erkek işi” olmadığı gibi garip saplantılar içine girerek, reddederler.

İlk yıldaki anne-çocuk ilişkisinin önemi, babanın rolünü azaltır. Nasıl ki ilk yıl için annenin varlığı, ilk dış dünya algıları oluşumu için vazgeçilmezse, ikinci yıldan itibaren babanın önemi de giderek artmaya başlar. Babanın varlığıyla çocuk, annenin yalnız kendisine ait olmadığını, annenin kendisinden başka kişilerle de ilgilendiğini görür. Bu durum, onda bir iç çatışmaya bağlı olarak huzursuzluk ve sıkıntı hali doğurabilir. Baba,
1) Anneyi mutu etmek ve ona yardımcı olmak.
2) Otoriteyi sağlamak ve annenin çocuğa getirdiği düzeni sürdürmek,
3) Toplumla bağ kurmak ve statü kazandırmak için gereklidir. Bundan başka baba, eğer anne çalışmıyorsa, dış dünya ile bağı oluşturur, aile dışı gerçekliği şekillendirir.

Davranışçı açıdan çocukla birlikte geçirdiği sürenin kısmen kısa olması nedeniyle babanın rolünün daha önemsiz olduğu sonucunu çıkarabilir. Ancak, babaların “uygun davranış” konusundaki tavırları daha belirginse, bu davranışlar arasında kesin çizgiler çizmişlerse, kız ve erkekler arasındaki davranış farklarını oluşturma ve güçlendirmedeki rolleri anneninkinden daha önemli yer tutar.

Sosyal öğrenme teorisi ise, çocuğun aynı cinsten yetişkin modelini gözleme sürecini vurgular. Gözlemin yanı sıra, ebeveynin kız ve erkeklere farklı muamele yapmalarının önemi üzerinde de durur.

Psikanalitik teori ise, 4-5 yaşa gelene değin babanın öneminin çok büyük olmadığını, çünkü bu döneme kadar erkek ve kız çocukların her ikisinin de anneleriyle özdeşleştiklerini ileri sürer. Bunun yanı sıra, psikanalitik teori; saldırganlık, bağımlılık, oyun şekli gibi noktalarda görülen farklılığı çevresel etkenlerden çok, biyolojik etkenlerle açıklama eğilimindedir.

Kız ve erkeklere uygun oyuncakları sınıflandırma konusunda da, babaların annelere, nazaran daha katı oldukları, ebeveynle yapılan görüşmelerde çıkarılan bir diğer sonuçtır. Ayrıca 3-7 yaş arası çocukların, diğer cinse ait oyuncaklarla oynamaları karşısında, annelerinden daha olumsuz tepki aldıkları saptanmıştır.

Anne ve babalar arasında önemli bir tercih farkı görülmemesine karşın, genel olarak babaların, ilk çocukta tercihlerinin erkek çocuk üzerinde yoğunlaştığı görülmüştür. Babaların %45’i tercihlerini erkek çocuk olarak belirtirken, %40’ı tercih belirtmemiştir. Nedenler sorulduğunda, yarıdan fazlası bir erkeğin erkek çocuk istemesinin son derece doğal olduğunu, bir kısmı ise erkek çocuklarıyla birlikte gerçekleştirebilecekleri faaliyetlerin daha çok olduğunu, bir diğer grup ise aile isminin devamını erkek çocuğun sağlayacağını neden olarak ileri sürmüşlerdir.

Babaların yaşamın ikinci yılında erkek çocuklarıyla daha yakın ilişkiye girdikleri, özellikle yakınlaştıkları ileri sürülmüştür. Bu iddiayı araştırma verileriyle saptamak için, babalarla yapılan görüşmelerde bu noktaya da değinilmiştir. Gerçekten de bulgular, beklentiler doğrultusunda olmuştur. Bunun en büyük nedeni, 2 yaş çocuğunun sergilediği davranışların birçoğunun, babaların “gerçek bir erkek” kavramına daha yakın olmasıdır. Böylece, babaların oğullarıyla daha erken özdeşleşmeleri ve kendilerini onlara daha yakın hissetmeleri sonucu doğmaktadır. Kız çocuğa sahip olanlarla, erkek çocuğa sahip babalar arasında  belirgin bir fark görülmüş, erkek çocuğa sahip olanların, çocuklarına daha yakın oldukları belirlenmiştir.

Erkek çocuklar için daha çok olumlu tanımlama kullanılırken, daha fazla sayıda kız çocuk için olumsuz tanımlama yapılmıştır.

Babalarla yapılan görüşmelerde, kendilerine yöneltilen sorulardan biri de; bazı oyun ve faaliyetleri özellikle kendi rolleri gibi görüp görmedikleriydi. Erkek çocuk babaları tarafından en sık belirtilen ortak faaliyetler fiziksel oyun veya spor olmuştur. Erkeklerin çoğunluğu için, futbol, özellikle, belirtilen bir spor faaliyetidir. Kızlar için en çok bahsedilen faaliyet, akademik öğrenmede ona yardım etmek, çocuğu desteklemek olmuştur.

Gözlemler sonucunda, babaların genel olarak erkek çocuklarıyla birlikte oynadıkları oyunların süresinin, kızlara oranla biraz daha uzun olduğu görülmüştür. Kızlarla oynanan oyunlar, daha çok şakalaşmak, saldırganlığa kontrol altında izin vermek ve babanın güç ve kuvvetinin sergilenmesinin karışımından oluşmuş oyunlardır. Erkeklerle oynanan aktif oyunlar ise, daha çok “İki çeşit güçteki insanın” birlikte rahatlamaya çalışmaları şeklinde belirlenmiştir.

Prof. Dr. Haluk Yavuzer
ailem.comdan alımtı.