EĞİTİMCİNİN KÖŞESİ 1

Önce Yön tarifi Yapalım:

Johnston Jolly Mezarlığı’ndan çıkıp, sağa dönün. Yoldan yukarıya Courtney’s Post ve Steele’s Post Mezarlıklarını geçip, solunuzda bulacağınız Quinn’s Post Mezarlığı’na gelinceye kadar yürüyün. Quinn’s Post (Bomba Sırtı) adını Queensland Eyaleti’nin Charters Towers kasabasından olan, 15. Tabur’dan Binbaşı Hugh Quinn’den alır. Mezarlığa girip, aşağıdaki Monash ve Shrapnel vadileri üzerinden denize bakabileceğiniz bir yer bulun.

Yanık toprağın çıplak olarak yattığı yerde….

Temmuz 1915’te Bombasırtı’ndaki siperin bir bölümü

Büyüt (yeni pencere)

Temmuz 1915’te Bombasırtı’ndaki siperin bir bölümü. Siper, kum torbalarının bir kaç metre ilerisinde Türk hattına giriyordu. Kum torbalarının üzerinde, Wellington Taburu’nun komutanı Yarbay William Malone tarafından gerilen telden ağın üzerine monte edildiği sanılan tahtalar bulunuyor. Yeni Zelandalılar işte bu dönemde bomba atma konusunda Türklere giderek üstünlük sağladılar. Charles Bean şunları yazdı:

 ”Siperdeki Wellington Taburu’nun iki bölüğü 13 Temmuz günü 170 bomba attı. Ertesi gün, bir bölük 212 bomba attı ve daha sonraki dönemlerde bazen 300’den fazla bomba atıldı.”

[Charles Bean, Story of Anzac, Cilt.1, Sydney, 1924, sayfa.252] [G01027]

Monash Vadisi’nin sonunda çıkıntı yapan sırtlar ‘Anzak bölgesinin anahtarı’ olarak kabul ediliyordu. askerlerimiz, neredeyse Gelibolu seferinin tamamı boyunca Bomba Sırtı’nın kuzeyindeki sırtı, yani şu anda bahsettiğimiz yeri – Deadman’s Ridge (Ölü Adam Sırtı) – ellerinde tuttular. Bu mevzilerden ve daha yukarıdaki tepelerdeki mevzilerden aşağıdaki vadiye ateş eden, kamufle olmuş keskin nişancılarımız, gündüzleri yukarıya Bomba Sırtı’na ve diğer mevzilere geliş gidişleri ölümcül hareketler haline getirdiler. Bomba Sırtı, Brighton Plajı’ndan yükselip, Kel Tepe boyunca uzanan, oradan Kanlısırt ve Kırmızısırt’ta karşıya Kanlısırt Platosu’na geçen, İkinci Sırt üzerindeki Anzak hattının en ilerisindeki siperdi.

Bombasırtı’nın arkasındaki, askerlerin konakladığı barakalar

Büyüt (yeni pencere)

Bombasırtı’nın arkasındaki, askerlerin konakladığı barakalar. Bombasırtı’ndaki askerler, orada bulundukları ilk iki ayda Steele’s Post’un fotoğrafında gösterildiği gibi yokuşlara tutunmuşlardı. Yeni Zelandalı Yarbay William Malone, Wellington Taburu’yla bu mevzinin komutasını devraldığında, mevzinin güvenliğini artırmak ve askerleri için daha rahat bir hale getirmek amacıyla büyük değişiklikler yapmaya başladı. Charles Bean 18 Temmuz günü Bombasırtı’nı ziyaret etti:

[Bombasırtı] son ziyaretimden bu yana çok gelişmiş. Burası teraslandırılmış ve altlarında takviyelerin [cephe görevinden gelip dinlenenler] uyuduğu her terasın üzerinde saçtan çatısı olan ve kum torbalarıyla iyice desteklenen birer baraka bulunuyor. Sığınağının önündeki terasta Yarbay Malone’la çay içtim …. O: ‘Savaş sanatı, ev hayatına ait değerlere dayanır’ dedi.

[Charles Bean’den alıntı. Chris Pugsley, Gallipoli: The New Zealand Story, Auckland, 1998, sayfa.251] [G01024]

Bomba Sırtı’nın hemen karşısında, Deadman Sırtı’nın solunda, Pope Tepesi adı verilen bir tepe daha vardı. Anzaklar bu tepe üzerinde bir siper hattını ellerinde tuttular. Bunun arkasında, Russell’s Top (Yüksek Sırt) ve Boyun ve onların arkasında Sarı Bayır’ın aşağıya Kuzey Plajı’nda denize ulaşan sarı yükseltileri vardır. Türk cephesi yolun diğer tarafındaydı ve belli noktalarda Bomba Sırtı’ndaki siperlere yaklaşırdı. Burada, Türkler sadece bir kaç metre ilerleyip, Anzak hattını aşsalardı bütün Anzak bölgesi kaybedilebilirdi.

Bomba Sırtı’nda Haziran ayının ortalarına kadar süren  çarpışmalar hattın diğer bölümlerinde eşi görülmeyen vahşet ve şiddetteydi. Hattı vadinin doruğundan uzaklaştırmak için yapılan Anzak hücumları, bombalarla yapılan düellolar ve iki tarafın durmadan yeraltında kazdıkları tüneller bu mevziye korkunç bir nam verdi:

Monash Vadisi’ndeki çatalı geçen askerler Bomba Sırtı’nda patlayan bombaları görüp, duyunca, oraya (onlardan birinin dediği gibi) ‘hayaletli eve bakan bir adam gibi’ bakıyorlardı.

[Charles Bean, Story of Anzac, Cilt.2, sayfa.91]

Kara muharebelerinin etkisini yitirdiği ve Çanakkale’den gelen çarpışma haberlerinin de azaldığı günlerdeyse, İzmir basınında, çarpışmanın başladığı Nisan ayından beri gündemini yitirmeyen barış olacağı söylentileri ile İtilafların Gelibolu’dan çekileceklerine ilişkin haberler daha sık yer almaya başladı. İngilizler, Çanakkale’de elde ettikleri başarı her neyse, bunu kendilerine mal etmek ve özverilerini kanıtlamak için verdikleri kayıplarını abartırken, sömürgelerinin ve Fransızların kayıplarını az göstermişlerdi.

Ahenk Gazetesi bu iddiayı desteklemek için, Avustralya ve Yeni Zelandalı esirlerden aktardığı haberinde, Anzakların, verdikleri kayıpların doğru rakamlarla açıklanmamasının, memleketlerinde tartışmaya yol açtığını ve ebeveynlerinin gönderdikleri mektuplardan birinde yazıldığı gibi "Çanakkale’ye gönderdiğimiz Avustralya ve Yeni Zelanda askerleri demir zırh içinde midirler? Şimdiye kadar zayiat listelerinde bir şey görmedik" tarzında hayretlerini dile getirdiklerini biliyordu.

İtilaf kuvvetlerinin Gelibolu’dan çekilecekleri haberine, Osmanlı devlet adamları da yayınladıkları beyanatları ile katılıyorlardı. Enver Paşa bir yorumunda, "kemal-i emniyetle vaadedebilirim ki sulh görmezden evvel düşman ayaklarını oradan keseceklerdir. Ve geldikleri yere süreceğiz. Ve belki de daha ilerilere kadar süreceğiz" iddiasında bulunuyordu.

İtilaf kuvvetlerinin Arıburnu ve Anafartalar’dan çekilmeleri tüm yurt basını tarafından olduğu gibi, İzmir basını tarafından da büyük sevinçle aktarılmıştı. "Bu, Osmanlılık, Türklük namına ne büyük iftihara değer muvaffakiyetlerdir" sözcüğü bu yazılan ana temasıydı.

İtilaf basınıysa, Çanakkale seferini bir hata olarak kabul ediyordu. Örneğin, Daily Mail "Feci Bir Hayvanlığın Tarihçesi" başlıklı bir yazısından yapılan alıntıda Çanakkale Muharebeleri’ni" birçok cesur adamın kanı pahasına oynanan kumar oyunu ve efkar-ı umumiyenin iğfal edilişi" olarak değerlendiriyordu. Olayın İslam dünyasına etkili olacağı hatta, Hint, Afgan ve Iraklıları İngilizler aleyhinde ayaklandıracağı ve İngiltere’nin buraları bırakmak zorunda kalacağı yorumları yapılıyordu

Türk ordusu Kütahya-Eskişehir savaşlarına hazırlıklar yaptığı sıralarda geçen bir olay
İstanbul Hükümetinin harbiye nazırı Ziya Paşa her zamanki yumuşaklığı ile ”Beyler…” dedi. ”ingilizlere kafa tutamayız.adamların hiç şakası yok.Daha geçen gün bir bahane icat ederek izmit’i tekrar işgal ediverdiler.”
Sarı atlas döşeli büyük oda,nezaretin ileri gelen subayları ile doluydu.Hürriyet ve itilaf partisinin birkaç gerici subay dışında hepsi,Anadolu’ya geçmeye çoktan hazır, Ankara’nın İstanbul’da kalmalarını gerekli gördüğü namuslu askerlerdi.Kapı açıldı,kapının boşluğu içinde yaver göründü:
-Emrettiğiniz yüzbaşı geldi efendim.
-İçeri al
Nazır subaylara bilgi verdi.
-Az önce sözünü ettiğim talihsiz olayın faili…
Yüzbaşı bekletmeden içeri girdi,kaygılı bakışlarla kendisini izleyen subayların arasından hızla geçerek nazırın masası önünde durdu,selam verdi:
-Yüzbaşı Faruk,İstanbul.Beni emretmişsiniz
Nazır önündeki bir yazıya bakarak yumuşak bir sesle ”Oğlum,dün akşam Beyoğlu’nda,İngiliz İnzibat subayı teğmen Miller’i selamlamamışsın.doğru mu?’
-Evet efendim doğru
Nazır,dürüst subaya babacanca yol gösterdi:
-Herhalde görmediğin için selamlamadın değil mi çocuğum?
-Hayır efendim gördüm
Nazırın canı sıkıldı.
-Niye selamlamadın öyleyse? Selamlamanız için emir verilmişti
-Rütbesi benden küçük olduğu için selamlamadım paşam.Askerlik töresi gereğince onun beni selamlaması gerekmez miydi?
Ziya Paşa derin bir kederle ellerini açtı:
-Askerlik töresi mi kaldı a yavrum.adamlar galibiyet haklarını kullanıyorlar.İngiliz komutanlığı bu sabah olayı protesto etti.Mesele çıkarılacak zaman değil,hemen. Şu müzevir teğmeni bul da özür dile,olayı kapatalım.
Başıyla çıkmasına izin verdi.Ama yüzbaşı yerinde kıpırdamadı:
-Paşam bir de beni dinlemenizi rica ediyorum.
Nazır bıkkınlıkla ‘’söyle bakalım ” dedi.
-Balkan savaşında teğmendim,Çanakkale’de üsteğmen,Suriye cephesinde yüzbaşı oldum.Ben bu rütbeleri tek başıma savaşarak almadım.Her rütbemde binlerce şehitin ve gazinin hakkı var.Onların hakkını korumak namus borcumdur.Beni affedin özür dileyemem.
Harbiye nazırı bozuldu:
-Anlamadın galiba,harbiye nazırı olarak sana emrediyorum.
Yüzbaşı sukunetle ”anladım efendim” dedi,apoletlerini bir hamlede söküp nazırın masasına bıraktı:
-Artık emrinizi dinlemek zorunda değilim.
Selam vermeden dönüp kapıya yürüdü.Oturan subayların,İstanbul’u tutan birkaçı dışında,hepsi saygıyla ayağa fırladı.Hepsinin rütbesi yüzbaşından büyüktü.
Gözleri dolarak , yüzbaşıya selam durdular..

1923türkden alıntı

Harb Matbûatı Karargâhından:

Çanakkale’de Mayıs ve Haziran Aylarında Cereyan Eden Vuku‘ât-ı Harbiyenin Hulâsasıdır.

4 Mayıs [1]331, Arıburnu mıntıkasında: Düşman bugün Arıburnu’na bir mikdar ihracâtda bulundu. Amiral Nelson sisteminde bir zırhlı İsmailoğlu Tepesi’ni bombardıman etdi.

Seddülbahir mıntıkasında: Domuzdere civarındaki piyade siperlerimizi düşman fâsılalı sûretde bombardıman etdi. Öğleden sonra 6.00′da bir düşman tayyâresi Akbaş civarına on kadar bomba atdı.

5 Mayıs [1]331: Şâyân-ı kayd bir vuku‘ât olmadı.

6 Mayıs [1]331, Arıburnu mıntıkasında: Öğleden evvel 3.30′da düşmana baskın icrâsı sûretiyle taarruz edildi ve sağ ve sol cenâhlardan bir mikdar arazi kazanıldı. Merkezden de düşman siperlerine kadar varıldı. Bu taarruzda kıta‘âtımızın gösterdikleri harikalar tasavvurun haricindedir. Sol cenâhda kısmen düşman siperlerine girilip iki makineli tüfek alındı. Öğleden sonra düşmanın aynı grup cephesine ve bilhassa sağ cenâha karşı icrâ eylediği mukabil taarruz küllî telefâtla tard edildi. Seddülbahir mıntıkasında 5/6 gecesi düşmanın icrâ eylediği mukabil taarruz def‘ olundu.

7 Mayıs [1]331, Arıburnu mıntıkasında: 6/7 gecesi nısfu’l-leylden sonra sağ cenâha karşı düşmanın yapdığı taarruz gördüğü şiddetli mukabele üzerine akîm kaldı. Düşman bu taarruzunda avcı hendeklerimize fena koku neşreden pamuk gibi mevâdd-ı müşta‘ile atdı. Merkezin sağ cenâhına karşı icrâ eylediği diğer bir taarruzu da seksen maktûl verdirilerek püskürtüldü.

Seddülbahir mıntıkasında: Öğleden evvel dörtden beşe kadar düşmanın sol cenâha karşı topçu ve piyade ile ateş baskını yapdıkdan sonra icrâ eylediği taarruz süngü hücumuyla tard edildi.

8 Mayıs [1]331: Her iki mıntıka cephesinde de hafif ateş teâtîsinden başka bir vuku‘ât olmadı. Öğleden evvel 5.30′da Boğaz’a doğru ilerleyen bir harb gemisi Kale’den atılan toplarla zedelenerek düdükle istimdâd etdi ve zırhlıdan kesîf bir duman yükseldi. İmdâdına gelen diğer sefâin tarafından sürüklenerek Boğaz’dan çıkarıldı.

1923türk

Gelibolu Yarımada’sı sahilinde İngiliz çıkarma birlikleri ve savaş gemileri

Anzak Koyuna Bir Bakış

 

 

İngiliz ve Fransız donanmasının desteğinde Çanakkale’de Fransız çıkarması

 

KAHRAMAN MEHMETÇİKLER

 

 

Teoman Erbay arşivinden Nusret Mayın Gemisi

 

 

Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Bir Şehid Mezadı adlı hazin bir hikayesi vardır. Kurtuluş Savaşı’nda şehid olan erlerin eşyalarının nasıl mezada konup satıldığını, topu topu bir küçücük bavula sığacak kadar olan bu şehid eşyalarını ailelerine göndermenin masraf ve zahmetini falan anlatır bu hikaye. Siz Anadolu’daki şu yoksulluğa bakın ki bir şehidin kurşun deliği açılmış bir kalpağı, altı delinmiş bir potini, eprimiş bir gömleği bile satılacak kadar değerli, öte yandan ailesi de onun parasına muhtaç olacak denli fakir. Peki ya satılmak üzere açılan bavuldan bir şehidin mektupları çıkarsa!..
Bir şehid ki her şeyi mezada çıkarılsa, mektuplarına asla değer biçilemez. Çünkü o mektuplarda yalnızca kan, et ve kemik kokusu değil, kocaman hasretlerin derin aşklarını yüklenmiş bir gönül vardır. O mektuplar ki kurşunların birbirini vurduğu, güllelerin havada göğüs göğüse geldiği cehennemî seslere sükunet verir, vatan aşkını hasretle anılan bir isme bağlayarak cesarete dönüştürür. Kalbinin üstünde böyle bir mektubu saklayan askerin, ‘vatanı için yapabileceği hangi fedakarlık’ vardır diye sorulamaz elbette; o hepsini sırayla yapar ve canını en son verir. Çanakkale Mahşeri’nden okuyalım:
“Bu anda dışarda koşuşma başladı; eski askerler, “Saya geldi! Saya geldi!” diye birbirlerine bağırıyorlardı. (…) Binbaşı Abdülkadir, meraklı bakışlarını Binbaşı Lütfi’ye çevirince, o da bilgi vermek mecburiyetini hissetti.
-Sai gelmiş. İzmir’in köylerinde dolaşır; askerlere gönderilecek mektupları, küçük emanetleri toplar, getirir; sahiplerine verir. Sırdaş olduğu için de sevgililer selamlarını ona emanet ederler. Bu da onun gelişini çok değerli yapar.
Askerler etrafına toplanınca, Sai sağ elini heybenin bir gözüne soktu; bir mektup çıkardı ve bağırdı:
Mehmet oğlu Kara Ali!?..
Değişik yerlerden sesler yükseldi:
-Cennet-i A’lâ’da!..
-Mertebesine erdi!..
Mektubu heybenin diğer gözüne attı. Tekrar bir mektup çıkardı:
-Alsancak’tan Hayati oğlu Salim!
Kalabalığın arasından birisi elini uzatarak bağırdı:
-Ver! Buradayım!..
Yanındaki asker, Salim’in sırtına hafif bir yumruk vurdu:
-Kimden geliyor?!..
-Dur, hele zarfın arkasını okuyayım.
Eline yeni bir mektup alan Sai, yüksek sesle bağırdı:
-Kadir oğlu Hüseyin!..
Değişik yerlerden cevap geldi:
-Şehit!..
-Şehit!..
Onu da diğer göze attı; bu kere işlenmiş bir mendil çıkardı:
-Hasan oğlu Rafet!..
-?!..
Hiç ses çıkmayınca Sai tekrarladı:
-Hasan oğlu Rafet!?..
Tanıyanı kalmamıştı. Sai’nin yüz hatları değişti. Gözleri dalan Binbaşı Abdülkadir karargaha girdi; onu takip eden Binbaşı Lütfi kapıyı örttü; ama az da olsa Sai’nin sesini hâlâ duyuyorlardı:
-Musa oğlu Muharrem!..”

Tarihini bilmeyen milletler kendilerine efsaneler uydurur ve gitgide efsanelere sığınmaya başlarlar. Yukarıdaki satırlar henüz hatıra ve tarih iken derlendiği için bahtiyarız. Ya kaybolup gitselerdi!..